Toergenjev is mijn held, wat dode Russische schrijvers betreft. Hij staat zelfs op m’n verjaardagskalender, maar daarop staan meer Russen. 9 november 1818, Ivan Toergenjev. Niet speciaal gevierd, wel aan gedacht.
Op aanraden van Jakob Boelens bestel ik Leven & lot. Weer een Rus. Vandaag binnen. Op de achterflap:
Vasili Grossman (1905 – 1964) was journalist en schrijver. Hij reisde tijdens de Tweede Wereldoorlog als journalist met het Rode Leger mee en rapporteerde over de gevechten aan het Oostfront, waaronder de slag om Stalingrad. Zijn romans Stalingrad en Leven & lot, die pas lang na zijn dood buiten Rusland geopenbaard werden, gelden als hoogtepunten van de wereldliteratuur.
Leven & lot is een meesterlijk, breed opgezet epos over de verschrikkingen van de Russische Tweede Wereldoorlog en de slag om Stalingrad. De lezer leeft mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur, die in Duitse krijgsgevangenschap even hard vasthoudt aan zijn onbuigzame overtuigingen als aan zijn leven; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt.
Grossman beschrijft op onvergetelijke wijze het leven van gewone, bange mensen die door de staat en hun tijd – het ‘lot’ – verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad. Bijna een halve eeuw na Grossmans dood werd Leven & lot eindelijk internationaal ontdekt, en unaniem onthaald als een meesterwerk.
‘Groots, weids, diep, verpletterend.’ – Trouw
‘Overweldigend meesterwerk.” – Het Parool
‘Scherp en ontroerend.’ ***** – de Volkskrant
‘Adembenemend.’ – NRC Handelsblad
Uitdagend (959 bladzijden). – Punkmedia
